Khi bước chân vào nghề chấp bút sách, mình đã đối mặt với khá nhiều khó khăn và thử thách. Có những khó khăn mình vượt qua tương đối dễ dàng, nhưng cũng có những thử thách mình phải vận hết nội công. Hãy thử tưởng tượng, sức bạn chỉ chạy được 5km/buổi tập nhưng lần này bạn lỡ đăng ký cự ly 21km – gấp 4 lần bình thường. Bạn thấy khó quá nhưng cũng không còn đường thoái lui. Đầu tiên bạn khởi động với hào khí ngất trời, quyết tâm rực lửa; tiếp theo bạn mất tự tin hoàn toàn và manh nha ý nghĩ bỏ cuộc; cuối cùng bạn quyết định dùng hết sức bình sinh để vượt qua và về đích.
Mình tự gọi đây là hành trình đập nát cái tôi cũ và hình thành cái tôi mới. Không phải ai cũng có trải nghiệm này, nhưng mình tin chắc chắn bạn phải đi qua nếu hướng đến các tiêu chuẩn cao trong nghề. Trong phạm vi bài viết này, mình sẽ chia sẻ 3 thử thách mà bản thân đã vượt qua trong thời gian đầu bén duyên với nghề chấp bút sách.
Ảnh: Unsplash
Tuyệt vọng trước cơn bão lời chê khi lần đầu chấp bút sách
Nhiều năm về trước, mình được tuyển vào GIVER Books, một công ty chuyên chấp bút sách cho giới doanh nhân và chuyên gia. Trước đó, mình chưa có bất kỳ kinh nghiệm nào về viết sách. Sở dĩ mình qua được các vòng phỏng vấn nhờ một số kinh nghiệm làm content (chủ yếu ở mảng social và website) cũng như vượt qua nhiều ứng viên khác.
Bắt đầu với dự án đầu tiên, mình được chị quản lý theo sát. Không chỉ có thế, sếp bên trên nữa cũng rất chú ý đến mình. Bản thảo đầu tiên của mình bị khá nhiều người săm soi – từ tác giả, sếp nhỏ, sếp lớn đến biên tập viên.
Lần đầu tiên bị “đánh hội đồng” như vậy, mình vô cùng choáng váng.
Sếp nhỏ nói: “Em viết giống vnexpress quá”, nghĩa là chị chê văn phong sặc mùi báo chí – logic có, thông tin tốt, nhưng chán ngắt và lạt phèo. Lối viết như vậy sẽ “ru ngủ” người đọc, khiến họ vứt sách ngay sau vài trang đầu tiên. Trong khi đó, thú vị và thu hút là tiêu chí không thể thiếu; bằng không, độc giả có lý do gì để kiên trì đọc hết một quyển sách mấy trăm trang?
Sếp lớn thì bảo: “Chắc phải đổi người viết thôi. Anh cảm thấy lo lắng.” Tất nhiên, anh nói thế với sếp nhỏ chứ không phải với mình. Cũng may là sếp nhỏ không đồng ý, một bên xin sếp lớn cho mình thêm thời gian, một bên động viên khích lệ mình chiến tiếp.
Khi hoàn thành tất cả các chương, một lượng độc giả không ít còn vào “dập” thêm lần nữa. Xin được giải thích thêm rằng, quy trình chấp bút thời điểm ấy có lấy góp ý của độc giả dành cho bản thảo thô, nghĩa là chưa qua tay biên tập viên. Trong số đó có nhiều người là dân viết lách, và vì thế những đóng góp của họ vô cùng hữu ích. Nhưng cũng chính vì thế mà sự tự tin mình tích luỹ bất lâu nay càng nhanh tan biến như bong bóng xà phòng!
Chưa hết, khi biên tập viên vào, bạn ấy tiếp tục sửa nát bản thảo – vốn đã được “chuốt” qua nhiều vòng. Trong suốt thời gian làm content trước đó, mình cũng nhiều lần bị sửa nát nội dung đã viết, nhưng chưa lần nào thấy nó be bét như lần này. Sau này mình mới hiểu, đây cũng là chuyện thường tình, và người cứng nghề thì buộc phải quen với nó. Một khi đã dấn thân vào cái nghiệp chấp bút sách và theo đuổi tiêu chuẩn cao, bạn phải bình thường hoá trải nghiệm này thì mới có thể tiến bộ được.
Ảnh: Unsplash
Công bằng mà nói, bản thảo không chỉ nhận toàn lời chê, chỉ có điều tâm lý con người thường tập trung vào ý kiến trái chiều hơn là những lời khen ngợi. Dù ý thức được chuyện đó, mình cũng không tránh khỏi cảm giác tiêu cực suốt quá trình “lột xác” đó, dù cho nó có cần thiết đến mức nào.
Kiệt sức với vòng lặp viết và xóa khi viết sách
Trước khi Google doc phổ biến, ai từng viết trên Word cũng ít nhất một lần đập bàn vì đang viết thì cúp điện. Bạn bị mất một phần văn bản nếu chưa kịp bấm lưu, hoặc mất toàn bộ nếu quên lưu file ngay từ đầu.
Sau này, giới content chuyển sang Google doc thì cơn ác mộng này mới chấm dứt. Hầu hết chúng mình sẽ viết hai thể loại chính: nội dung đăng mạng xã hội và nội dung đăng website. Nhưng mà…
Nếu viết một bài Facebook chưa hay, bạn có thể bỏ hết 300-500 chữ để viết lại.
Nếu viết một bài web chưa tốt, bạn cũng chỉ xoá chừng 1000-2000 chữ là cùng. Thật ra hiếm khi nào phải bỏ hết, thường thì bạn chỉ cần chỉnh sửa và sắp xếp lại.
Nhưng viết sách thì sao? Bạn có thể bỏ hẳn một chương từ 5000-7000 chữ, hoặc bỏ hẳn vài chương, hoặc vẫn dựa trên cái nền đó để “đập đi xây lại” toàn bộ. Công phu thực tập sự “buông bỏ” này quả là đáng kể!
Lại kể về dự án chấp bút đầu tay của mình, tổng cộng số chữ mình bỏ tính đến cuối dự án chắc tầm khoảng 5000. Mình viết hai chương đầu, bị chê, bỏ đi viết lại. Đồng đội giúp mình viết thử hướng tiếp cận khác khá hay; nhưng đến cuối dự án thì mình lại là người cắt bỏ khá nhiều nội dung chị ấy viết vì không khớp với tổng thể. Nếu bạn cầm trên tay một quyển sách thành phẩm dài chừng 45.000 chữ, thì rất có thể tác giả hoặc người chấp bút đã dày công viết tận 70.000 rồi cắt bớt, sắp xếp lại, bổ sung thêm, chỉnh sửa nát bét bản thảo thô.
Trong các dự án chấp bút đầu tiên, hầu hết tụi mình đều phải trải qua nỗi đau đớn phải bỏ đi rất nhiều nội dung đã viết sau khi nhận cơn mưa lời chê từ nhiều phía, hoặc nhìn thấy “đứa con” của mình bị chỉnh sửa tơi bời. Cái tôi cũ bị phá vỡ để mở đường cho bạn lớn lên, trở thành một phiên bản xịn sò hơn. Ai không chịu nổi cảm giác này có thể bỏ cuộc.
Ảnh: Unsplash
Choáng ngợp với vô vàn kỹ năng năng mới của người chấp bút
Viết sách khác với viết các thể loại khác, chính vì vậy bạn cần trang bị thêm khá nhiều kỹ năng mới. Bộ kỹ năng đó chính xác bao gồm những gì? Mình sẽ liệt kê ngay sau đây:
- Kỹ năng phân tích tổng quan
Trước khi khai thác chất liệu chi tiết cho từng chương, mình cần ít nhất 2 buổi họp với tác giả để xác định lại chủ đề, phạm vi nội dung, bản sắc tác giả, dàn ý tổng quan và đặc biệt là đối tượng độc giả chính. Nói một cách dễ hiểu, khâu này giúp mình định hình rõ “đề bài” trước khi chính thức “giải đề”.
- Kỹ năng quản lý dự án dài
Làm nghề chấp bút sách không chỉ viết và viết mà còn nhiều đầu việc khác song song. Người chấp bút đồng thời cũng là người quản lý dự án, lên kế hoạch làm việc, xác định các cột mốc quan trọng, phối hợp làm việc với các nhân sự liên quan bao gồm thiết kế, biên tập viên, quản lý bên trên và đặc biệt là tác giả – nhân vật quan trọng nhất.
- Kỹ năng điều phối và làm chủ cuộc họp
Bạn sẽ cần lên dàn ý, trình bày ý tưởng cũng như dẫn dắt cuộc họp sao cho đúng trọng tâm và đạt được các mục tiêu đề ra. Ngay trong lần đầu “host” cuộc họp, mình đã luýnh quýnh với các thao tác đơn giản trên Google Meet như ghi hình cuộc họp, trình chiếu file, đã vậy tai nghe còn bị lỗi. Đúng xu cà na!
- Kỹ năng khai thác và xử lý chất liệu
Cách khai thác chất liệu phổ biến là họp online, đặt câu hỏi cho tác giả ghi âm, hẹn hò quán cà phê (không thường xuyên), nghiên cứu tài liệu tác giả cung cấp, tự tìm kiếm trên mạng hay tham khảo các quyển sách cùng chủ đề. Sau khi chọn lọc, sắp xếp và liên kết lại với nhau tạo thành một dàn ý chi tiết, mình sẽ trình bày dưới dạng mindmap và thuyết trình với tác giả. Sau cuộc họp thảo luận, dàn ý chi tiết được chốt trước khi chính thức đặt bút viết.
- Kỹ năng biên tập và phản tư
Đây là khâu không thể thiếu dù bản thảo hoàn chỉnh của bạn sẽ được gửi cho biên tập viên sửa thêm vài vòng nữa. Viết xong rồi, bạn đặt mình vào các vị trí khác nhau – từ tác giả đến độc giả – để phản tư, tìm ra các lỗ hổng và tự vá chúng trước khi đối diện với “cơn bão lời chê”.
Bên trên là 5 trong số các kỹ năng mới mà mình đã học thêm khi chuyển từ viết nội dung ngắn sang nội dung dài. Còn những kỹ năng khác nữa, bạn sẽ tự đúc kết được cho mình, hoặc học hỏi từ kinh nghiệm người đi trước – khi chính thức thực chiến trên dự án thật.
Để học ngần ấy kỹ năng và mài dũa chúng cho đến đến khi thuần thục, bạn phải phá bỏ cái kén cũ kỹ để lột xác thành một phiên bản hoàn toàn mới. Một tinh thần vững vàng và thái độ sẵn sàng tiếp thu cái mới là cực kỳ quan trọng. Đôi lúc, tụi mình cũng mất hết tự tin hay trải qua cảm giác bất lực vì chướng ngại, thậm chí nhiều lần muốn bỏ cuộc. Nhưng nếu đã tiếp tục tiến lên, đi xuyên qua những nỗi sợ và từng bước giải quyết vấn đề, mình lại cảm thấy bản thân lớn hơn một chút sau mỗi dự án.
Ảnh: Unsplash
Mình định viết thêm một phần nữa, đúc kết những lời khuyên cho người mới nhưng rồi lại thôi. Có lẽ nội dung bài này bấy nhiêu là đủ.
Với các anh chị tác giả tiềm năng, đọc đến đây hẳn là họ đã biết chấp bút một quyển sách vất vả thế nào, để từ đó biết hướng hợp tác với người viết sao cho hiệu quả.
Với các bạn mới vào nghề, khi đọc đến đây cũng sẽ biết mình cần làm gì – chiến hay chạy? Quyết định đi tiếp với nghề thì chiến, thấy khó quá tìm đường khác phù hợp hơn thì chạy. Mình không phán xét gì những bạn chọn “chạy”, vì biết rằng dù chọn đi đường nào, bạn cũng phải học cách “phá kén” nếu không muốn bản thân cứ mãi dậm chân tại chỗ.
Hoặc tệ hơn là đi lùi.
Đọc thêm các bài liên quan:
- 5 câu hỏi phổ biến về nghề chấp bút sách
- Chấp bút sách: Làm gì khi tác giả có dấu hiệu kiệt sức?
- 5 giai đoạn chấp bút một quyển sách
Nếu có bất cứ câu hỏi nào, hãy để lại bình luận bên dưới hoặc nhắn tin cho mình trên Facebook nhé.
Chưa có bình luận